وجوب تبليغ

قرآن

و شايسته نيست مؤمنان، همگى (براى جهاد) كوچ كنند. پس چرا از هر فرقه‏اى از آنان، دسته‏اى كوچ نمى‏كنند تا (دسته‏اى بمانند و) در دين، آگاهى پيدا كنند و قوم خود را - وقتى به سوى آنان بازگشتند - ، بيم دهند، باشد كه آنان (از كيفر الهى) بترسند؟
و بايد از ميان شما گروهى (مردم را) به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وا دارند و از زشتى باز دارند، و آنان همان رستگاران‏اند.
اى پيامبر! آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن؛و اگر نكنى، پيامش را نرسانده‏اى؛ و خدا تو را از (گزند) مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمى‏كند.
پس تذكّر ده كه تو تنها تذكّر دهنده‏اى.
و پند ده كه مؤمنان را پند، سود دهد.
بگو: «گواهى چه كسى از همه برتر است؟». بگو: «خدا ميان من و شما گواه است، و اين قرآن، به من وحى شده تا به وسيله آن، شما و هر كس را (كه اين پيام به او) برسد، هشدار دهم. آيا واقعاً شما گواهى مى‏دهيد كه در جنب خدا، خدايان ديگرى است؟». بگو: «من گواهى نمى‏دهم». بگو: «او تنها معبودى يگانه است، و بى‏ترديد، من از آنچه شريك (او) قرار مى‏دهيد، بيزارم».
(نوح) گفت: «پروردگارا! من قوم خود را در شب و روز، دعوت كردم».

حديث

1. پيامبر خدا(ص): آگاه باشيد! من اين سخن را تكرار مى‏كنم: هان! نمازرا به پاى داريد، و زكات را بپردازيد، و امر به معروف و نهى از منكركنيد. بدانيد كه اساس امر به معروف و نهى از منكر، آن است كه به سخن من بينجامد و آن (سخن) را به كسى كه حاضر نيست، برسانيد و او را به پذيرش آن، فرمان دهيد و از مخالفتش بازداريد كه آن، فرمانى از جانب خداوند و من است.
2. امام على(ع): خداوند سبحان از ميان فرزندانش (فرزندان آدم(ع»
پيامبران را برگزيد، و از آنان بر وحى پيمان گرفت، و امانت تبليغ رسالت را به آنان سپرد.
3. امام على(ع): برادرت را براى هدايتش يارى رسان.

اهمّيت تبليغ

4. ارشاد القلوب: منقول است كه داوود(ع) به تنهايى به صحرا رفت. خداوند به او وحى فرستاد: «اى داوود! چرا تو را تنها مى‏بينم؟». داوود گفت: «خدايا! اشتياق من به ديدار تو زياد شده و خلقِ تو ميان من و تو فاصله انداخته است». خداوند به او وحى فرستاد: «به سوى مردم بازگرد كه اگر بنده گريزپايى را نزدم آورى، نام تو را در لوح به زيبايى ثبت خواهم كرد».
5. رسول خدا(ص): اى على! اگر خداوند به دستان تو انسانى را هدايت كند، از آنچه خورشيد بر آن تابيده براى تو بهتر است.
6. المطالب العالية - به نقل از عبدالرحمان بن عائذ -: هرگاه پيامبر(ص) دسته‏اى را گسيل مى‏داشت (به آنان) مى‏فرمود: «با مردم، الفت بگيريد و به آنان فرصت دهيد، و تا آنان را (به اسلام) فرا نخوانده‏ايد، بر آنان هجوم نياوريد كه بر روى زمين، هيچ خانواده روستانشين يا چادرنشين نيست، مگر آن كه‏
آنان را مسلمان پيش من آوريد، برايم دوست داشتنى‏تر از آن است كه مردانشان را بكشيد و زنانشان را نزد من آوريد».
7. امام على(ع): هنگامى كه رسول خدا مرا به سوى يمن روانه ساخت، فرمود: «اى على! با هيچ كس پيش از آن كه او را به اسلام فراخوانى، جنگ مكن. سوگند به خدا، اگر خداوند به دستان تو انسانى را هدايت كند، از آنچه خورشيد بر آن طلوع و غروب كرده، برايت بهتر است و ولاى او با توست، اى على!».
8. امام على(ع): پنددهى بهترين هديه است.
9. امام على(ع): هر كس تو را موعظه كند، به تو نيكى كرده است.
10. امام على(ع) - در حكمت‏هاى منسوب به ايشان -: «هر صاحب چشمى نمى‏بيند، و هر صاحب گوشى نمى‏شنود. پس به صاحبان عقل‏هاى بيمارو خِرَدهاى سرگردان، علوم را صدقه دهيد كه بالاترين صدقه‏هاى شما همين است». آن گاه اين آيه را تلاوت نمود: «كسانى كه نشانه‏هاى روشن و رهنمودى را كه فرو فرستاده‏ايم، بعد از آن كه آن را براى مردم در كتاب توضيح داده‏ايم، نهفته مى‏دارند، خدا آنان را لعنت كند، و لعنت كنندگان، لعنتشان مى‏كنند».

 

برای دیدن ادامه مطالب به سایت زیر مراجعه کنید................

 

www.golyavan.blogfa.com

محقق و نويسنده : جواد کریمی
چكيده
در اين مقاله پس از بيان تعاريف عمليات رواني, تاريخچه مختصري از بكارگيري عمليات رواني در طول تاريخ ارائه مي دهيم سپس به انواع عمليات رواني و جايگاه آن اشاره نموده و به تشريح علم روان شناسي مي پردازيم و كارايي آن را در تغيير رفتار و نگرش بيان مي داريم. در پايان سعي مي كنيم بين روان شناسي و عمليات رواني با طرح موضوع (( تكنيك هايي روان شناسي در عمليات رواني ارتباط برقرار كنيم و در اين راستا تكنيك هاي مانند متقاعد سازي , شستشوي مغزي , شايعه , ترغيب , تلقين و القاء را شرح مي دهيم.
اين مقاله اقتباسي از پايان نامه كارشناسي با عنوان ((كاربرد علم روانشناسي در عمليات رواني )) نوشته پرويز مسلمي مي باشد.
كليد واژه ها
عمليات رواني , پيشينه بكارگيري عمليات رواني , انواع عمليات رواني , زمينه هاي بكارگيري عمليات رواني , تعريف علم روان شناسي , شيوه هاي تغيير رفتار, شيوه هاي تغيير نگرش , عوامل موثر در تغيير نگرش , تكنيك هاي روان شناسي در عمليات رواني , متقاعد سازي , شستشوي مغزي , شايعه , ترغيب , تلقين و القاء .


بيان مساله
علوم مختلف از جمله جامعه شناسي , اقتصاد , روانشناسي , و . . . تاثير بسزايي در عمليات رواني و تبليغات دارند. از اين علوم مي توان در جهت تاثير گذاري بر افكار عمومي از طريق عمليات رواني بهره جست. بديهي است كشورهايي كه در دهه هاي اخير بيشترين پيشرفت را در زمينه علوم فوق الذكر داشته اند, در حال حاضر بيشترين استفاده از آنها را در عمليات رواني خواهند داشت. ولي از آنجايي كه در عمليات رواني مخاطب ما انسان ها هستند در اين مجال قصد داريم صرفاً چگونگي استفاده از علم روان شناسي را در اجراي عمليات رواني بررسي كنيم و سعي داريم به چند سوال ذيل پاسخ دهيم:
1- نقش روانشناسي در عمليات رواني چيست ؟
2- چگونه مي توان از حوزه هاي مختلف روان شناسي در عمليات رواني بهره برد؟
3- آيا بين تكنيك هاي عمليات رواني و يافته هاي روان شناسي رابطه اي وجود دارد؟
اهميت و ضرورت تحقيق
در جنگ نظامي سربازان مجبورند با دادن تلفات زياد به اشغال مناطق وسيعي از زمين و دريا بپردازند ولي در عمليات رواني و تبليغات با استفاده از روش ها و شيوه هاي مختلف علم روان شناسي فقط به اشغال فاصله اي به اندازه چند سانتيمتر مربع در حد فاصل دو گوش ميليون ها انسان مي پردازند.
بدين ترتيب بدون آنكه افكار عمومي را بر خود بشورانند , با استفاده از ترفندهاي مختلف بيست و چهار ساعته به بمباران افكار عمومي مي پردازند و سعي مي نمايند نظر مساعد آنها را جهت انجام اهداف خود كسب نمايند و به پشتيباني افكار داخلي و خارجي به آنچه كه مي خواهند برسند . آنها در اين راه از هيچ تلاشي فرو گذار نمي كنند بخصوص اين امر عليه كشوري مانند ايران و كشورهاي انقلابي در سطح جهان به طور مكرر استفاده مي شود.
تعاريف عمليات رواني
تاكنون با توجه به موقعيت و شرايط اجتماعي , سياسي و . . . صاحب نظران و افراد مختلف تعاريف متفاوتي از عمليات رواني ارائه داده اند.
براي مثال در فرهنگ وزارت دفاع آمريكا آمده است:
عمليات رواني عبارتست از استفاده برنامه ريزي شده يك كشور يا گروهي از كشورها از تبليغات و ساير اقداماتي كه به قصد تاثير گذاري بر روي عواطف, نظرات , مواضع و رفتار طرف ديگر ( دوست , دشمن و بي طرف ) به گونه اي كه به تحقق سياست و اهداف آن كشورهاي اجرا كننده طرح كمك كند. ( رضايي,1370 , ص209)
از نظر متخصصان روان شناسي و نظامي آمريكا عمليات رواني عبارتست از :
تلاشي كه هدف مستقيم آن نفوذ و تاثير بر باورها باشد. اين تلاش به وسيله واژه ها و يا به عبارت ديگر استدلال , القاء , روشنگري , ايجاد ابهام و . . . انجام مي شود و ابزار اين فعاليت تبليغات است . ( اقتباس از : آقا كيانت و ديگران . 1370 , ص63)
«و اين برگر» در كتاب جنگ رواني خود مي گويد:
(( عمليات رواني بكارگيري بخشي ازروان شناسي در جهت كمك به تلاش هاي سياسي , اقتصادي و نظامي است )) ( رهبر . 1371, ص 271 )
در جزوة آموزشي ساواك عمليات رواني را اينگونه تعريف كرده اند:
(( جنگ هاي رواني و اعمال سياسي , نظامي , اقتصادي , ايدئولوژيكي كه به منظور ايجاد زمينه مساعد در احساسات , حالات و رفتار گروه هاي هدف براي رسيدن به هدف هاي ملي طرح ريزي و اجرا مي گردد.)) ( ساواك.كتابخانه معاونت 11,ص11)
در اولين همايش عمليات رواني , نماينده وزارت اطلاعات , عمليات رواني را اين چنين تعريف مي كند:
(( مبارزه براي كسب و جذب افكار و اراده ديگران . )) ( جمعي از نويسندگان , مجموعه مقالات اولين سمپوزيوم عمليات رواني . 1372)
هدف همه تعاريف , انسان و ذهن اوست كه پيام دهنده مي خواهد بر آن تاثير بگذارد و سعي دارند هيجان ها , انگيزه ها , استدلال و رفتار آنها را به نفع خود تحت تاثير قرار دهند و براي اين كار چاره اي جز شناخت انسان از لحاظ روحي و رواني نيست.
پيشينه بكارگيري عمليات رواني
1-عمليات رواني در دوران باستان و ميانه:
بر اساس منابع تاريخي موجود , عمليات رواني از زمان هاي كهن مورد استفاده بشري واقع شده است و شايد قديمي ترين آن وسوسه شيطان در قابيل عليه هابيل است و با القائات شيطان به آدم و حوا در مورد خوردن ميوه ممنوع. استفاده از اسب تروا توسط يوناني ها براي تصرف شهر تروا از نمونه هاي تاريخي آن است . (( سون تزو متفكر ارتش چين در سال پانصد قبل از ميلاد در كتاب خود هنر جنگ مي گويد در جنگ ها با استفاده از صداي طبل و برافراشتن پرچم ها و متاثر كردن اذهان نيروهاي دشمن با استفاده از جاسوسان بايد وضعيتي پديد آورد تا موجب شكست دشمن شود. )) ( آقا كيانت و ديگران , 1370 , ص 60 )
در عصر باستان پادشاهان با استفاده از منجمين و با توجه به حركت ستارگان به تقويت روحيه نظاميان و لشگريان خود مي پرداختند و فكر شكست را از ذهن آنها بيرون مي كردند و يا قبل از شروع جنگ به رجز خواني در مقابل سپاه حريف مي پرداختند يا با استفاده از طبل و بوق و شيپور در دل حريف وحشت ايجاد مي كردند.
عمليات رواني در عصر ميانه مصادف است با پيدايش اسلام در شبه جزيره عربستان . دشمنان پيامبر (ع) با استفاده از روش هايي چون تمسخر , استهزاء , شكنجه , آزار و ارعاب به عمليات رواني عليه ايشان دست مي زدند. براي نمونه مي توان به شايعه كشته شدن پيامبر (ع) در جنگ احد اشاره كرد.
(( در زمان معاويه تبليغات به حدي بود كه در خطبه هاي نماز جمعه لعن علي (ع) جزو گفتار بوده است و لذا اين افكار در اذهان مردم ساده لوح اثر گذاشته بود به حدي كه كسي را كه مي خواستند اذيت كنند نام او را علي مي گذاشتند. )) ( آقاكيانت و ديگران 1370 , ص 60 )
عمليات رواني در عصر جديد
با پيدايش اولين روزنامه در سال 1615. م تحت عنوان (( فرانكفورتر ژورنال )) كه به طور هفتگي در آلمان منتشر مي شد, شرايط مناسب تري براي حكام و دولت هاي وقت جهت تاثير گذاري بر افكار عمومي به وجود آمد. ناپلئون در سال 1789 ميلادي براي تصرف مصر و فتح آن كشور از شيوه هاي مختلف عمليات رواني استفاده كرد, براي مثال مي توان به ادعاي مسلماني وي اشاره كرد.
در سال 1918 ميلادي جنگ رواني انگليس عليه آلمان و اتريش باعث پيروزي درجنگ اول جهاني شد. در اواخر جنگ اول تبليغات به صورت حرفه اي روان شناسانه به خدمت استعمارگران در آمده بود.
هدف اساسي اين تبليغات استعمار فكري ملت هاي ستمديده جهت در جهات استعمار اقتصادي و سياسي آنان بود. ( اقتباس از : آقاكيانت و ديگران , 1370ص68)
امروز دولت هاي استعمارگر با اشاعه افكار , كردار , رفتار , فرهنگ و گويش , زبان و نوع پوشش خود و . . . در ميان كشورهاي فرودست و حتي فرادست سعي در جلب افكار عمومي و بدست آوردن پشتيباني ملت هاي ديگر را دارند. به هر حال امروزه با پيدايش انواع و اقسام وسايل ارتباط جمعي صوتي , الكترونيكي و . . . شرايط و زمينه براي عمليات رواني بسيار مهيا و آماده است
انواع عمليات رواني
عمليات رواني از ديدگاه هاي مختلف به انواع گوناگوني تقسيم شده است. كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي گردد.
1- از نظر آشكار ساختن منبع پيام ( رسانه )
الف) سفيد : در اين نوع عمليات رواني منبع پيام خود را معرفي مي كند و همچنين بيان مي كند كه از كدام محل ومكان و يا كشور پيام مي فرستد. منبع پيام به انتشار اخبار و اطلاعات صحيح مي پردازد به صورتي كه شنونده و يا مخاطب وي را خير خواه خود مي داند. (( هدف اين نوع عمليات جلب اعتماد مخاطب است تا در آينده به نيات واقعي خود برسد. اين نوع عمليات از منابع رسمي تاييد شده و معلوم سرچشمه مي گيرد)) ( شعار غفاري 1373, ص 38 )
ب) سياه : بستگي زياد به القاء دارد و متكي بر پخش راديويي است و اولين بار در جنگ جهاني دوم استفاده شد. در اين نوع عمليات رواني وانمود مي شود. كه از ايستگاه راديويي در داخل خاك دشمن ( خاك كشور مخاطب ) پخش مي شود. (( نمونه آن راديو آزادي مجارستان است كه ك . گ . ب (KGB ) آنرا براي رسوايي آمريكا و راديو آزاد اروپا به راه انداخت وموفق شد.)) ( شعار غفاري 1373, ص 39 )
ج) خاكستري : چيزي بين عمليات رواني سفيد وسياه است . منبع خبر به درستي اعلام مي شود ولي در مورد صحت خبر بايد شك داشت . (( مثلاً در جريان تصرف خليج خوك ها در كوبا صداي آمريكا دخالت آمريكا را انكار كرد)) ( شعار غفاري 1373 , ص 39 ) در اين عمليات رواني , منبع واسطه , منبع اصلي است . مثلاً راديو بيگانه خبري را از قول منبع آگاه در رژيم يا يك ديپلمات كه نخواست نامش فاش شود, نقل مي كند.
2- از نظر اهداف
الف) استراتژيكي : در اين نوع از عمليات رواني از آنجا كه طراحي آن بلند مدت مي باشد لذا سعي مي شود در باورها و ارزش هاي افراد تغيير ايجاد شده و آنها را متمايل به خود سازند. چنان كه انگلستان در دوران استعمارگري خود چنين كرد و زبان خود را به عنوان مهم ترين عامل ارتباط در سراسر دنيا گسترش داد. و يا سعي مي نمايند در يك كشور جنبش هاي مقاومت ايجاد كنند و به تقويت عناصر ناراضي بپردازند.
ب) تاكتيكي : (( منظور دستيابي به هدف هاي ميان مدت است. معمولاً در حوزه هاي عمليات , طراحي و اجرا مي شود و مخاطبان آن نيروهاي نظامي و ناظران و مخاطبان منطقه اي و محلي هستند و از هدف هاي خودي و كوتاه مدت حمايت مي كند.)) ( دانشگاه امام حسين (ع) 1374 , ص 128 ) مانند جنگ رواني آمريكا در جنگ نفت و آزادسازي كويت .
ج) تحكيمي : اين نوع عمليات معمولاً در منطقه اي كه اشغال شده است و در جهت آموزش مردم آن مناطق , خنثي نمودن تبليغات مخالف و جلب پشتيباني مردم صورت مي گيرد. براي مثال اين نوع عمليات رواني در كشورهاي آلماني و ژاپن پس از جنگ جهاني دوم اجرا شد.
3- به اعتبار اثر و نتيجه عمليات رواني
الف) سلبي: (( در اين نوع عمليات رواني , اجرا كنندگان سعي دارند افكار موجود در اذهان جامعه را از بين ببرند.)) ( جمعي از نويسندگان 1372 , ص 410)
ب) ايجابي : در ادامه عمليات رواني سلبي نوع جديدي از افكار , عقايد , نگرشها را در ذهن و افكار عمومي جايگزين مي كنند. بايد توجه داشت كه عمليات رواني سلبي و ايجابي لازم و ملزوم يكديگرند.
4 – از جهت نحوه ارتباط با پيام گيران
الف) مستقيم يا آشكار
در اين روش ايجاد ارتباط صريح , علني , بدون واسطه و بدون پوشش مي باشد. پيام گيران از تبليغي بودن پيام با خبرند و در پذيرش آن مختارند ولي تاثير گذاري آن سريع است اما عميق نيست . مانند تبليغات راديو اسراييل عليه ايران و يا يك آگهي بازرگاني ( اقتباس از : متولي 1370 , ص 70)
ب) غير مستقيم يا پنهان
(( موثرترين شيوه عمليات رواني است و به القاء فرهنگ در لابلاي فيلم , هنر , موسيقي , نقاشي , سخنراني و . . . پرداخته مي شود.)) ( رازفي , 1370 ص 70 )
5- از يك جهت ديگر
الف) عمليات رواني ضد اطلاعات
مانند عمليات رواني سياه كه منبع معلومي ندارد و به پخش اطلاعات نادرست و ساختگي مي پردازد. (( اين اخبار براي تضعيف روحيه دشمنان يا مخالفان توسط خبر نگاراني كه جاسوس بيگانه هستند در روزنامه چاپ مي شود.)) ( شعار غفاري 1373 ص 38 )
مثلاً خبر مربوط به انفجار مقر يهوديان در آرژانتين كه به ايران نسبت داده مي شد.
ب) عمليات رواني آبي
زماني صورت مي گيرد كه در مخاطبان ايجاد ترس و دلهره صورت گرفته و بعد اهداف خود را پياده مي كند.
ج) عمليات رواني مثبت
(( از جمله نمونه هاي آن قصه طارق بن زياد است كه در جريان فتح اندلس دستور داد تمام كشتي هايي را كه مسلمانان با آنها آمده بودند آتش زنند و اين باعث تقويت روحيه آنان و فتح جنگ گرديد. )) ( بوستاني , 1374 , ص 18 )
زمينه هاي بكارگيري عمليات رواني
در هنگام اجراي عمليات رواني بايد شرايط و موقعيت مكاني و زماني و نيز شرايط و اوضاع روحي ورواني افراد آماده باشد و در صورت مهيا نبودن آنها عمليات بازده مطلوب نخواهد داشت . يكي از زمينه ها تبديل و تغييراتي است كه بر روي خبر انجام شده و توسط خبرگزاري ها پخش مي شود . ديگر زمينه بزرگ كردن مشكلات و در برابر آن كم نشان دادن توانايي هاست و القاي نيازمندي هميشگي به ديگران ( قدرتها ) , توجه به گروه هايي كه منافع خاص دارند و نگرش ها و عادت هاي فكري مشترك دارند. مثلاً كارگران و تحريك آنها به شورش وخرابكاري. از ديگر زمينه هاي آن توسل به هيجانات و عواطف مخاطبان است.
ايجاد تفرقه يا هرج و مرج، جستجوي نقاط حساس و تحريك پذير , ساختن و استفاده از تضادهاي خارجي , تلاش در جهت افزايش تضادهاي نژادي , ايجاد بدبيني و عدم اعتماد به دولت ها , تشويق هر مساله اي كه منجر به عدم تحقق وحدت ملي شود, و تقويت تنفر مذهبي ميان مردم يك كشور واحد از ديگر زمينه هاي بكارگيري عمليات رواني هستند . از ديگر زمينه هاي بكارگيري عمليات رواني بهره گيري از اختلافات مرزي و جغرافيايي , اختلافات و زمينه هاي قومي، گروهي , بهره گيري از اختلافات طبقاتي و يا تفاوتهاي جنسي را مي توان نام برد.
طرزپوشيدن لباس نيز از مسائلي است كه بايد به آن توجه شود و به عنوان يكي از زمينه هاي به كارگيري عمليات رواني مورد استفاده قرار مي گيرد . وقتي افراد و جوانان خود را گرفتار مدهاي گيج كننده لباس مي كنند و وقتي برنامه هاي خود را براي شيك پوشي و خوشگذراني قرار مي دهند با دست خود موجباتي براي از بين بردن خويش فراهم مي سازد . (هيتلر 1365 , ص 305- 302 )
گروهها يا افرادي كه با دولت خود بيگانه شده اند شكار اوليه عمليات رواني را تشكيل مي دهند . اينها از طريق بازي كردن يا بهره برداري از هيجانات خشم آلود و كينه توزانه اي كه نسبت به حكومت مشروع وجود دارد مي توانند اين هيجانات را به سمت اقدامهاي سياسي هدايت كنند كه اين اقدامها باعث سر در گمي در رژيم حاكم مي شود و اين خود زمينه اي براي پيشبرد مقاصر عمليات رواني مي باشد. ( حسيني ,1372 ,ص107)
از ديگر زمينه ها ي عمليات رواني ايجاد تفرقه بين متحدان و يا تبليغ بر روي فشارهاي اجتماعي است .
عمليات رواني به عنوان يك تكنيك اطلاعاتي
در جهان امروز هر كشوري به فراخور امكانات خود سعي در تحت تاثير قرار دادن كشورهاي ديگر دارد و علت آن منافع كشورها است . يكي از مهمترين فعاليتها جهت ايجاد جنگ رواني كه سازمانهاي اطلاعاتي آمريكا و اروپا از آن بهره مي برند , استفاده از رورزنامه ها است . اين سازمانها با ايجاد هرج و مرج اقتصادي از طريق قطع كمكهاي خارجي و هرج و مرج اجتماعي توسط رورزنامه ها كه صفحات اول خود را با عباراتي چون تجاوز , آشوب , بحران , كمبود مواد غذايي و . . . پر مي كنند , توليد بحران مي كنند .
(( توليد فيلم , تأليف كتب , تاسيس سينما با بودجه سازمانهاي اطلاعاتي از ديگر تكنيكهاي عمليات رواني است . )).( رضايي .1375 , ص4 )
همچنين (( آمريكائيان معتقدند كه در خاورميانه مي توان توده ها را به طور غير مستقيم و از طريق دستيابي به نخبگان فرهنگي جامعه كه ده درصد جمعيت را تشكيل مي دهند , جذب كرد. )) ( جووت , 1374 , ص31)
يكي ديگر از تكنيك هايي كه مخصوصاً در كشورهاي اسلامي به آن دست زده شد ايجاد فرقه هاي مذهبي بود مثلاً ايجاد فرق ضاله بهائيت و وهابيت . در تبليغات غرب عليه اسلام , عقايد اسلام براي افراد به گونه اي بيان مي شود كه در نظر آنها اسلام چيزي جز مجموعه اي از خرافات و افكار باطل نيست مانند تعدد زوجات , وجوب جهاد, غيبت و . . .
(( آژانس اطلاعاتي آمريكا در جنگ ويتنام حدود 50 ميليون ورقه تبليغاتي يعني بيش از 1500 عدد براي هر نفر در هر قسمت آن كشور فرو ريخت تا ملي گرايي ضد كمونيستي , استواري در بين مردم ايجاد كند. )) ( چندلر . 1372 , ص11)
(( هر قدر يك پيام جنگ رواني به طور عميق تري با نيازها و تمايلات مخاطبين هماهنگ گردد اثر بيشتري خواهد داشت. اگر پيام رسان از ارزشهاي يك ملت اطلاع بيشتري داشته باشد, در تعيين پيام و موضوعات مناسب راهنمايي بيشتري دريافت مي كند)) ( چندلر 1372 ص38)
(( تكنيك تبليغاتي ديگر در عمليات رواني استفاده از تبليغات مربوط به جذبه جنسي است كه با استفاده از تصاوير دختران و زنان زيبا پيام خود را در كنار عكس ها تبليغ مي كنند. روش ديگر استفاده از اوراق تبليغاتي هولناك است. براي مثال استفاده از عكس هاي بدن هاي سر جدا گورهاي دسته جمعي, بدن هاي سوخته و...) ( چندلر 1372 , ص 79 )
(( تكنيك ديگر مربوط است به بهره داري از كاغذ تبليغاتي مربوط به نگاه سريع در جايي كه افراد از برداشتن جزوات پخش شده و خواندن آنها منع مي شوند. لذا پيام هاي با خطوط درشت و كوتاه مي نوشتند كه همانطور كه روي زمين افتاده خوانده شوند.)) ( چندلر 1372 ص 82 )
يكي از روش هاي تهاجمي كه معمولاً هنوز هم رايج است و توسط سازمان هاي اطلاعاتي انجام مي شود استفاده از اسكناسهاي جعلي و تقلبي است كه باعث پايين آمدن ارزش پول آن كشور مي شود.
(( يكي از تكنيك هاي ديگر, اكتشاف زودرس است . بدين صورت كه ما از كانال هاي مختلف اطلاعات دروني حريف را بدست مي آوريم تا بتوانيم عملكرد حريف را در آينده پيش بيني كنيم. لذا قبل از حريف نقشه هاي او را افشاء مي كنيم تا وي در يك موضع انفعالي قرار گيردو از تصميم خود صرفنظر نمايد. )) ( شفچنكو1367)
از تكنيك هاي ديگر مي توان از استمرار و پافشاري بر روي يك موضوع , از زبان ديگران سخن گفتن , نزديك كردن خود به جناحي از حريف و ايجاد اختلاف ميان آنها, بهم بافتن مطالب گوناگون از راست و دروغ , استفاده از برنامه هاي راديويي و بد دفاع كردن از موضوعي خاص را نام برد.
(( براي مثال از اين تكنيك ها بد دفاع كردن است كه گفته اند كه براي از بين بردن يك ايده خوب به آن حمله نكن بلكه از آن بد دفاع كن)) ( محسني , 1373 ص 36 )
(( فن ديگر ارتباط مستقيم و شخص به شخص براي تغيير افكار و عقايد مخاطب است كه به آن تكنيك تبليغاتي شفاهي نيز مي گويند.)) ( جليلي )
استفاده از علايم و سمبل ها فن ديگري است . بدين صورت كه با استفاده از آنها با فرد ارتباط برقرار كرده ,سعي در تاثير در افكار و عقايد وي دارند. اين علايم و سمبل ها عبارتند از : مدال نظامي , بناي ياد بود, طرح روي سكه , پرچم و . . .
يكي از پر فايده ترين تكنيك هاي اطلاعاتي دامن زدن به اختلافات درون گروهي است در پايان اين بخش تكنيك هاي موثر ديگري را كه مي توان نام برد عبارتند از : بزرگ نمايي و كوچك نمايي و انحراف اذهان مردم از موضوع اصلي .
تعريف علم روان شناسي
در عمليات رواني ما با انسان سر و كار داريم و انسان موجودي صاحب ظرافت هاي روحي و رواني است. در واقع اين ويژگي هاي روحي و رواني مبناي كار عمليات رواني مي باشد. پس به ناچار بايد براي انجام عمليات رواني به دنبال علم روان شناسي رفته و تكنيك ها و فنون آنرا براي اجراي موفق عمليات رواني به كار گيريم.
(( روان شناسي علمي است كه رفتار موجود زنده را مورد مطالعه قرار مي دهد. )) ( ل. مان 1366 ص 1)
(( روان شناسي علم مطالعه موجود زنده در محيط و هدف آن كشف آن دسته از عوامل است. كه به نحوي از انحاً رفتار را تحت تاثير قرار مي دهند.)) ( شاپوريان 1357 ص 14)
اولين مطلب در ارتباط با هماهنگي و بهره برداري از روان شناسي در عمليات رواني را جوزف آديس در باره تكنيك ايجاد حداكثر تاثير در آگهي بيان مي كند.
((بزرگ ترين هنر در نگارش متون تبليغاتي يافتن يك روش شايسته از نظر رواني براي جلب نظر خواننده است كه بدون رعايت آن اعلام با بي توجهي روبرو شده و بي اثر خواهد ماند.)) ( رضايي 1370 ص2 ) لذا امروزه با مطالعات و تحقيقات انجام شده در مي يابيم روان شناسي جزو لازم و تفكيك ناپذير عمليات رواني است و بدون آن عمليات رواني معني و مفهومي ندارد.
شيوه هاي تغيير رفتار
دانستيم كه هدف بكارگيري روان شناسي در عمليات رواني تغيير رفتار و نگرش افراد است. حال بايد به اين سوال پاسخ داد كه روش هاي تغيير رفتار چيست؟
(( روش ها و فنوني است كه از يافته هاي روان شناسي آزمايشي به ويژه روان شناسي يادگيري استخراج و هدف آن كمك به رفع مشكلات سازگاري افراد در موقعيت هاي مختلف زندگي فردي و اجتماعي است. )).( سيف 1374 ص 43 )
(( رفتار به پاسخگو, كه بوسيله تحريك هاي فيزيولوژيك انجام مي شوند مثل ترشح بزاق , هنگام غذا خوردن , كه بيشتر جنبه ارادي دارد مثل حرف زدن , و رفتار نهان كه رويدادهاي خصوصي و دروني فرد گفته مي شود مانند احساس و ادراك , تفكر و تخيل تقسيم مي شود)) ( سيف 1374 , ص39 )
مهم ترين عوامل موثر بر رفتار وراثت , فيزيك بدني ( فيزيولوژي ) , رواني , علمي و عقيدتي هستند.
شيوه هاي تغيير رفتار را مي توان اين گونه بر شمرد:
1- تقويت يا نگهداري رفتار خوب
الف) پاداش دادن به رفتار خوب
در اين زمينه بايد نكاتي مورد توجه قرار گيرد:
1)تقويت كننده ها براي همه يكسان نيست.
2) اثر تقويت كننده ها در هر زمان يكسان نيست.
3) پس از بروز رفتار مطلوب بايد هر چه زودتر تقويت كننده رفتار عرضه شود.
4) استفاده مداوم از يك تقويت كننده رفتار اثر آن را كاهش مي دهد.
5) شخص عرضه كننده پاداش در تغيير يا تقويت رفتار موثر است.
ب) پاداش هاي جديد
(( از روش هاي دوام بخشيدن به رفتار مطلوب و يا ايجاد رفتار جديد عرضه پاداش جديد بجاي تقويت كننده قديمي است كه اصل جانشيني ناميده مي شود)) (كردمبولتز, 1372 ص 51 )
و بايد بدانيم كه براي به وجود آوردن يك رفتار تازه انسان به الگو و نمونه احتياج دارد زيرا بسياري از رفتارها از طريق تقليد صورت مي گيرد.
2- از ميان بردن رفتارهاي نامطلوب
الف) اشباع تا خستگي و دل زدگي
براي متوقف كردن رفتارهاي مطلوب در افراد بايد به او اجازه دهيم آنقدر آن را ادامه دهد تا از انجام آن خسته شود, البته تا جايي كه زيان آور براي وي نباشد.
ب- حذف پاداش ها
(( براي آنكه افراد به رفتار نامطلوب خود ادامه ندهند بايد شرايط را طوري فراهم كنيم كه پس از انجام آن رفتار نامطلوب پاداش نگيرند كه به اصل خاموش مي رسيم كه فقط مقابل اصل اشباع است. )). ( كردمبولتز , 1372ص 60 ) مانند تحريم اقتصادي برخي كشورها.
ج – تغيير دادن پاداش هاي عاطفي
1) آموختن اجتناب از خطر : براي اينكه دوري از موقعيتي خاص را به افراد بياموزيم بايد موقعيت مورد نظر را همراه با موقعيتي ناخوشايند به او عرضه كنيم.
2) غلبه بر ترس : بر عكس اصل قبل بايد موقعيت ترسناك براي فرد را با تجربه اي خوشايند همراه سازيم.
شيوه هاي تغيير نگرش
در عمليات رواني نگرش و رفتار تجربه ناپذير هستند . ابتدا فرد راجع به موضوعي مي انديشد و ديد پيدا مي كند و سپس به آن عمل مي نمايد . در لغت , نگرش معادل طرز تلقي، طرز رفتار و تمايل فكري ترجمه شده است.«استونزل» نگرش را گرايش يا جهت گيري مثبت و منفي مي داند در برابر يك شي كه داراي معناي اجتماعي است.
(( آلپورت نگرش را يك حالت رواني و عصبي آمادگي مي داند كه از طريق تجربه سازمان يافته و تاثيري هدايتي يا پويا بر پاسخ هاي خود در برابر كليه اشيا يا موقعيت هايي كه به آن مربوط مي شود. دارد)) ( علوي 1375 ص 3 )
نگرش سه عنصر دارد. شناختي , احساسي و تمايل به عمل. در بحث تغيير نگرش ها به دو مساله بايد توجه كرد: اول تغيير نگرش و سپس ورود نگرش جديد كه بايد به صورت هماهنگ عمل شود. اگر نگرش جديد به درستي جايگزين نشود احتمال برگشت دوباره به نگرش قبلي زياد خواهد بود. با شناخت دقيق از روش هاي مناسب مي توان نگرش ها را دگرگون كرد و تغيير در باورها و نگرشها , تغيير در رفتارها و عكس العمل ها را موجب مي شود. امروزه قدرتهاي بزرگ براي حفظ و ارئه سلطه خويش با استفاده از تازه ترين شيوه هاي علمي به شناخت وسيعي از بافت فرهنگي , ارزش ها و عقايد افراد جامعه مورد نظر دست يافته و با تغيير نگرش آنان عكس العمل هاي دلخواه مطلوب را در آنها به وجود مي آورند.
1- عوامل موثر در تغيير نگرش ها
الف- ويژگي هاي نگرش
1) شدت : هر چه نگرش افراطي تر باشد امكان تغيير آن كمتر است
2) نوع تركيب : هر چه نگرش ساده تر باشد تغيير پذيري آن بيشتر است.
3) درجه تجانس و سنخيت
4) همبستگي
5) هماهنگي : نگرش هاي هماهنگ در مقابل نيروهاي مخالف مصون ترند.
6) تعداد و نيرومندي نيازها: اگر نگرش در خدمت نيازهاي مهم تر و بيشتر فرد باشد, پايدارتر خواهد بود.
7) اساسي بودن ارزش هاي مربوط : (( نگرشي كه نتيجه اعتقادات و ارزش هاي اساسي فرد است و از طرف فرهنگ جامعه تقويت مي شود به سختي قابل تغيير است. )) ( منصوري و قدوسي 1374 ص 72 )
ب- خصايص شخصيتي
عوامل شخصيتي موثر در نگرش عبارتند از :
1) هوش
2) پذيرگي كلي : اين عامل شخصيتي عبارتست از آمادگي كلي براي پذيرفتن تاثيرات اجتماعي در هر موضوع و به وسيله هر كس و ازهر راه باشدتحقيقات نشان مي دهد.
الف) زنان پذيرنده تر از مردان هستند.
ب) همبستگي بين خصايص شخصيتي و پذيرندگي در مردان بيشتر از زنان است.
معمولاً پذيرندگي در مردان با حس حقارت همراه است.
3) دفاع از نقش : كساني كه صيانت ذات خود را در خطر مي بينند به نگرش هايي كه به دفاع از حرمت ذات آنها مربوط مي شود محكم مي چسبند.
4) نيازهاي شناختي : (( كسي كه در برابر وضع مبهم , جستجوگر و مايل به گسترش استنباط خويش است و از اطلاعات تازه مي ترسد, براي تغيير پذيري آمادگي بيشتري دارد.)) ( منصوري و قروسي , 1374 , ص 74 )
ج) ميزان تعلق گروهي
عوامل موثر در پذيرش پيام
1- پيام دهنده يا قانع سازنده
الف – وضع ظاهر
ب- تخصص فردي
ج- محبوبيت
د- مخالف منافع شخصي حرف زدن
ه- تبليغ غير مستقيم
و- شباهت پيا م رسان به گيرندگان پيام
2- ويژگي هاي پيام
(( پيام عبارتست از اعتقاد , انديشه يا گرايش كه پيام دهنده قصد انتقال آن را به گيرنده دارد)) ( عبوي 1375, ص 7 )
خصوصيات موثر در بهبود كيفيت پيام عبارتند از:
الف- توسل به عوامل و هيجانات مخاطبان در برابر توسل به عقايد آنها
ب- فاصله محتواي پيام از عقايد مخاطبان
ج- نحوه ارائه دو پيام رقيب
ه- خوف و رجاء (بيم و اميد ) به صورت همزمان
و- منطق و هيجان
ز- استدلال يك جانبه و دو جانبه
3- مخاطب يا گيرندگان پيام
پيام دهنده براي انجام دقيق وظيفه خود بايد شناخت كافي از مخاطبان داشته باشد. تعدادي از ويژگي هايي كه بايد مورد نظر پيام دهنده باشد عبارتند از:
الف- جنس مخاطبين
ب- سن مخاطبين
ج- ميزان هوش و آگاهي مخاطبين
د- تجربه هاي پيشين مثبت و منفي مخاطبين
ه- آمادگي مخاطب
4- زمينه پيام
يك پيام بايد در يك زمينه و بستر مناسب عرضه گرددتا تاثير گذار باشد . لذا يك سري شرايط در اين زمينه ذكر شده است:
الف- توجه : عامل اصلي موثر در دريافت پيام توسط مخاطب , توجه وي است.
ب- ادراك : مخاطب علاوه بر توجه بايد پيام را بفهمد.
ج- پذيرش : دامنه پذيرش افراد با توجه به سطح هوش , استعداد ، آگاهي , تحصيلات و . . . متفاوت مي باشد.
تكنيك هاي روان شناسي در عمليات رواني
1- متقاعد سازي
يكي از وجوه تغيير نگرش است و (( عبارت است از اقناع يك طرف نسبت به پذيرش خواسته هاي طرف ديگر بدون دريافت امتيازي در خور توجه.)) ( جمعي از نويسندگان مجموعه مقالات سمپوزيوم عمليات رواني 1372 ص 29 )
عوامل موثر در متقاعد سازي عبارتند از :
الف- زمان : تبليغات و عمليات رواني بايد پابه پاي حوادث و رويدادها پيش رود و مبلغ بايد سريع عمل كند تا فضاي باز ذهن مخاطب را از دست ندهد.
ب- تفسير : يك تبليغ خوب هميشه با مستندات درست آغاز مي شود تا به ذكر جزئيات بپردازد.
ج- ارسال پيام : شامل پيام , پيام گيرنده , زمينه و پيام دهنده است كه قبلاً توضيح داده شد .
واقعيت هاي روانشناختي كه زير بناي تاكتيك متقاعد سازي مي باشند عبارتند از:
1) در نظر گرفتن ويژگي هاي روانشناختي سوژه
2) عكس العمل سازي
3) شايعه سازي
4) گفتار و كردار متناقص
5) پيدا كردن نقاط ضعف سوژه
6) استفاده از تلقين و القاء

2- شستشوي مغزي
كمونيست هاي چيني اشكال ابتدايي شستشوي مغزي را عليه اسراء و شهروندان خود در دهه 1920 ميلادي به كار گرفتند . سابقه اين تكنيك در شوروي به جنگ هاي داخلي آن كشور باز مي گردد. براي توصيف شستشوي مغزي واژه هاي ديگر نظير كنترل انديشه , اصلاح انديشه , اصلاح ايدئولوژيك و مغز شويي به كار برده مي شود. شستشوي مغزي بايد داراي دو ويژگي باشد:
الف- تغيير اجباري ولي واقعي عقيده سياسي
ب- وادار كردن فرد به اعتراف صادقانه به انجام گناهاني كه مرتكب شده است
اين تكنيك با تبليغات و عمليات رواني , جامعه پذير كردن و آموزش سياسي ارتباط دارد.
(( شستشوي مغزي عبارتست از تلاشي كه براي جانشيني و القاي ايدئولوژي خاص و تفكر جديد به جاي باورهاي قبلي ذهني فرد . اين تكنيك در روان شناسي تحت عنوان همانند سازي, تخريب خود و . . . مورد شناسايي قرار گرفته است. ( متولي 1372 ص 175)
اين روش محدوديت هايي نيز دارد. فردي كه اين نوع تكنيك در خصوص وي به كار رفته است, در صورت آزادي و برگشت به جامعه مطالب بيان شده را تكذيب مي كند. روش شستشوي مغزي , گران و زمان براست و تنها در شرايطي كارآيي دارد كه با ايجاد رعب و وحشت همراه باشد.
الف – روش هاي شستشوي مغزي
1) روش كنترل همه جانبه و فراگير سوژه : تمام وجود وي حتي نيازهاي اصلي مثل خواب او را مورد كنترل قرار مي دهند.
2) روش عدم اطمينان : (( اتهام متهم به وي گفته نمي شود در نتيجه نمي تواند از خود دفاع نمايد)) ( حسيني 1372,ص20)
3) شكنجه
4) منزوي كردن : قطع ارتباط كامل فرد با دنياي خارج
5) تحقير شخصيت
6) ايجاد فرسودگي و ناتواني جسمي
7) مسلم فرض كردن جرم
ب- مكانيزم هاي رواني مورد استفاده در زمينه شستشوي مغزي
1) همانند سازي: سوژه در حالي كه از ارتباط با محيط منع شده با بازجو يا فردي ملايم, خود را همانند و همسان مي سازد و اين به تسليم سوژه كمك مي كند.
2) كاهش توانايي ذهني
3) سردرگمي ناشي از حبس انفرادي
4) تكرار: تكرار در مورد گناهكار بودن متهم زمينه را براي پذيرش وي مساعد مي كند.
5) احساس گناه
6) تحقير خود
7) رفتار شرطي : شكي نيست كه ارتباط ميان پاداش و تنبيه از يك طرف و پيشرفت و عدم پيشرفت از سوي ديگر, يكي از روش هاي شرطي كردن زنداني براي ايجاد پاسخ مطلوب در اوست.
8) رفتار غير عقلاني در برابر محرك هاي ناگهاني (خشم , ترس , درد, . . . )
9) تناوب ترس و اميد

3- شايعه
شايعه پديده اي است كه بر اساس شنيده ها و زمينه هاي قبلي افكار عمومي شكل مي گيرد. (( دو فرآيند آشكار در شايعه وجود دارد, فرآيند اول تعديل است به معني تحويل و تبديل جزئيات و فرآيند ديگر تيز كردن است و آن زماني است كه اگر جزئيات خاصي از بين رفت روي جزئيات ديگر به طور شديد تاكيد مي شود)) ( ل.مان . 1366,ص537)
شايعه در لغت نامه دهخدا اين چنين آمده است:
«خبري كه فاش شود و صحت و نادرستي آن معلوم نباشد.»
كارشناسان مي گويند:
(( شايعه عبارتست از انتقال پيام يا خبري از طريق شفاهي و چهره به چهره كه در اندك زمان محدودي مي تواند در سطح وسيعي از جامعه انتشار يابد بدون آنكه منبع آن شناخته شود و يا معلوم شود از كجا سرچشمه گرفته است.)) ( آقاكيانت 1370ص151)
((خصيصه مركزي در شايعه اين است كه معمولاً وقتي كه ملاك هاي اطمينان بخش جهت رسيدگي به آن وجود ندارد, شايعه ساخته و پرداخته مي شودكه اين ملاك , وجه تمايز شايعه از اخبار است.)) (آلپورت و پستمن 1372 ص 9)
در صورتي كه مردم از منابع مشروع اطلاعات مورد نياز خود را بدست نياورند هر وقت و هر كجا خبري بدست آورند, آنرا پخش مي كنند . اگر جامعه و مردم نيازشان ارضاء نشود و دچار محروميت باشند شايعه به عنوان نوعي مكانيزم جهت جبران ناكامي و سرخوردگي ها است. ما در اغلب امور فاقد تخصص و تجربه هستيم و در همان حد هم استعداد پذيرش شايعات را داريم. شايعه معمولاً از كنجكاوي مردم و تمايل آنها به دانستن موضوعي مهم پديد مي آيد.
برخي از شايعات از روي بيكاري , شوخي و يا تفريح ساخته مي شوند ولي با اين حال بيان كننده يك ميل سركوب شده و يا انتقاد سياسي , اقتصادي و . . . هستند . هيچ وسيله اي براي خنثي نمودن عمليات رواني ناشي از شايعه , بهتر از گفتن حقيقت وجود ندارد.
الف- علل و عوامل شايعه پراكني
1) خود نمايي : تلاش فرد شايعه پراكن براي جلب توجه و نظر ديگران نسبت به خود
2) اطمينان آفريني و حمايت عاطفي
3) فرافكني : انتقال ترس ها, اميدها , آرزوها و . . . موجود در فرد شايعه پراكن به ديگران
4) پرخاشگري
5) ارائه و تقديم مطالب خوشايند
ب- عوامل موثر در شايعات
جنگ , فقدان اطلاعات در مورد موضوعات مهم , انتظار , نارضايتي , سرخوردگي , بيكاري و سانسور از عوامل موثر در پخش شايعات هستند . عوامل ديگري چون ترس , آرزومندي , تنفر از يك موضوع و يا انتظار يك واقعه بزرگ را كشيدن نيز در اين امر دخيل است.
ج- انواع شايعات
1) شايعات وحشت : شايعاتي كه منجر به بروز رفتار و عكس العمل مي شوند.
2) شايعات غواص : اين شايعات مدتي رواج دارند و بعد به زير آب رفته و مجدداً به هنگام ظهور شرايط مناسب سر بر مي آورند و شايع مي گردند.
3) شايعات شيطاني : شايعات مبتني بر ترس همگاني
4) شايعات بادوام
5) شايعات خصمانه يا تفرقه افكنانه
6) شايعات رويايي: شايعات مبتني بر اميد هستند.
7) شايعات آشكار
8) شايعات پوشيده و مخفي
9) شايعات خزنده: اين شايعات به آرامي گسترش يافته و به همراه احساسي مملو از رازداري رواج مي يابد. شايعات راجع به خلافكاري هاي مقامات دولتي و رهبران كشورها از اين دسته اند.
4- ترغيب
هنر تسلط بر ذهن انسان با كلمات از دوران پيش از ارسطو و افلاطون و نظر پردازي هاي آنان در مورد علم معاني و تاثير گذاري به وسيله خطا به فلاسفه و دانشمندان را به خود مشغول كرده است. چهار دانشمندي كه در زمينه ارتباطات ترغيبي نقش داشته اند عبارتند از:
هارولد لاسول دانشمند علوم سياسي كه در زمينه مبارزات تبليغاتي كار كرده است, پل لازار سلفد دانشمند جامعه شناس , كورت لوين , روان شناسي كه در مورد نفوذ اجتماعي كار كرده و كارل هاولند روان شناسي كه نقش بر جسته اي در زمينه ارتباطات ترغيبي داشته است.
ويكتوريا اودانل و وجون كيبل ترغيب را فرآيندي پيچيده , مداوم و داراي كنش متقابل مي دانند كه در آن يك فرستنده با گيرنده با نمادهاي شفاهي يا غير شفاهي به هم پيوند مي يابند كه از طريق آنها ترغيب كننده مي كوشد در ترغيب شونده نفوذ كند تا تغييري در نگرش يا رفتار او ايجاد كند.(( ترغيب وقتي موثر واقع مي شود نتيجه اش با عبارت من هرگز به اين مسئله به اين صورت توجه نكرده بودم به ميان مي آيد.)) ( جاوت و اودائل 1372 ص 45)
هدف ترغيب آن است كه نگرش يا رفتار مخاطب تغيير كند و تغيير مورد نظر پاسخي است كه مخاطب مي دهد . اين پاسخ يا تغيير به اشكال زير انجام مي شود:
الف- پاسخ در حال شكل گيري است.
ب- پاسخ در حال تقويت است.
ج- پاسخ در حال تغيير است.
عوامل موثر در ترغيب دو دسته هستند:
الف – عوامل مربوط به محتوا و عامل ارتباط
1) پرستيژ يا اثر نهفته يا شخصيت پيا م دهنده
2) ارائه يك جانبه يا دو جانبه پيام
3) اقدامات پيشگيرانه
4) جاذبه هاي هيجاني
5) نتيجه گيري صريح در مقابل نتيجه گيري هاي تلويحي
6) اثر نقش بازي كردن ( خود ترغيبي )
ب- عامل شخصيتي
5- تلقين
(( در زبان جاري تلقين يعني وادار ساختن شخص به انجام چيزي يا قبول آن و يا قبول يك پيام بدون ارائه دليل منطقي.)) ( ژاكو , ص , 37 )
هنجارهاي اجتماعي , قبول خرافات , مد و . . . در اثر تلقين به وجود مي آيد. انسان مي تواند بوسيله تلقين با محيط اطراف سازگاري برقرار كند و معمولاً همه افراد در زمان هاي مختلف تلقين پذير هستند .
خيلي از موارد زندگي است كه ما آنها را غير ارادي انجام مي دهيم و اگر اين گونه نبود همه آنها را مي بايست ياد مي گرفتيم . گرايش به نوع دوستي , ارزش نهادن به قوانين , آداب و رسوم , هنجارهاي اجتماعي , افزايش اعتماد به نفس و . . . همه از اين جمله امورند. اما تلقين همانند شمشيري دولبه است. بسياري از مفاسد اجتماعي , استعمار يك ملت , نيرنگ هاي مذهبي و سياسي , فقر فكري و اقتصادي همه از سوء استفاده از اين عامل رواني هستند. مد, خرافات , تبعيض نژادي , باورهاي بي اساس و . . . همه بر اثر تلقين به وجود مي آيند.
الف- قواعد تلقين و نفوذ
تلقين طبق قوانين خاصي انجام مي گيرد كه به سه بخش خصوصيات پيام دهنده, خصوصيات پيام گير , روش هاي نفوذ و ارائه پيام تقسيم مي شوند:
1) خصوصيات پيا م دهنده: قبلاً توضيح داده شده است ولي در تلقين پيام را بدون دلايل مستدل و قانع كننده ارائه مي كنند و تنها توسط دو عامل اعتبار و جذابيت تلقين صورت مي گيرد. اعتبار را اين فاكتورها تعيين مي كنند:
- متخصص بودن
- مهم بودن
- بي غرض بودن
- مستقيماً سعي در قانع سازي نداشتن
- مرجع قدرت بودن


جذابيت را اين فاكتورها معين مي كند:
- جذابيت جسماني
- آشنايي
- مجاورت
- شباهت و خودفاش سازي : خود فاش سازي , بيان كردن رازهاي خود, نزد ديگري است و اين عمل در مراحل بالاي دوستي صورت مي گيرد. در حقيقت اساس قبول تلقين ها, در خودفاش سازي و اعتماد پيام گير و پيام دهنده است.
2) خصوصيات پيام گير
- عدم اعتماد به نفس وي
- عدم امنيت
- عدم اطلاع
- منطبق بودن پيام با عقايد و احساسات پيام گير
3) روش هاي نفوذ و ارائه پيام
- روش ايجاد علاقمندي : كه متكي بر فنون مختلف است مانند:
سلام دادن , تبسم , وحدت زبان مكالمه , طرح مطالب مورد علاقه فرد, به نام صدا زدن فرد , احترام به ارزش هاي فرد و رفع نيازهاي وي .( اقتباس از : آقايانس , 1372, ص107)
- ارائه پيام با پاداش
- ارائه پيام باهيجان
- ارائه پيام با استدلال دو جانبه
- ارائه پيام با محروميت حسي
- ارائه پيام توسط وسايل ارتباط جمعي
- تغيير پيام و نوآوري در ارائه آن
- ارائه پيام توسط جمع
ب- كاربرد تلقين در رفتارهاي گروهي
1) مد : از رفتارهاي بي اساسي است كه به وسيله تلقين صورت مي پذيرد و نشان دهنده از خود بيگانگي جامعه است.
2) شايعه
3) حركت هاي گروهي : همواره بر فرد اثر جذب دارند. در اين حركت فرد دوست دارد كه به يك جمع ملحق شود و همچون آنها رفتار كند. فرد به دو دليل از جمع تبعيت مي كند:
اول اينكه وجود خود جمع و رفتارآنها موفقيت را براي ما مبهم مي كند و چون مبهم بودن موقعيت از قوانين خاص تلقين است, ما از جمع تبعيت مي كنيم.
دوم اينكه (( وجود خود جمع به رفتار جمع , اعتباري مي دهدو اعتبار از قوانين خاص تلقين است. و چون فرد فكر مي كند كه جمع كمتر اشتباه مي كند به اعتبار رفتار جمعي افزوده مي شود.)).( آقايانس 1372,ص257)
4) انتخاب و قضاوت دو يا چند موضوع
5) سنت ها , ارزش ها و ايدئولوژي
ج- كاربرد تلقين در گروه
باورهاي گروهي مواردي هستند كه گروهي قبول دارد و فرد هم اين باورها را چون گروه و جامعه قبول دارند, مي پذيرند. بعضي از باورها جنبه جهاني دارند. ذهن انسان از نظر بيولوژيكي امكان پذيرش افكار غير منطقي و بي اساس را دارد. اين باورها و افكار مي تواند توسط فرد يا گروه تلقين شود. مثلاً فرد باور مي كند رفتار آينده اش در ته فنجان قهوه او به جاي مي ماند.
6- القاء
تبليغات امروزه با روش ها و قواعد خود در افكار عمومي حافظه اجتماعي جديد مي سازدو اعتقادات و ذهنيات جديدي بيان مي كند كه با سابقه ديرين جامعه بيگانه است و هيچ رابطه اي با واقعيات خارجي ندارد. بلكه يك عمل القايي سبب اين تصورات فرد شده است.
بوسيله اين پديده رواني به ايجاد حركت هاي سياسي , اجتماعي , فرهنگي و اقتصادي دست مي زنند. تبليغات القايي اساس پديده اي است كه امروزه استعمار نو ناميده مي شود. (اقتباس از : زورق . 1368, ص 68)
الف- صورت هاي مختلف القاً
1) القاي اختلاف بين مردم و مسئولين
2) القاي بي تفاوتي
3) القاي يأس
ب- قواعد و اصول القاء
1) محور القاء: هدفي است كه القاء در جامعه انتخاب كرده است و منظوري كه براي تحقق آن برنامه ريزي كرده است. اين محور اگر مطابق با واقعيت باشد يك تبليغ ارشادي است نه القايي , ولي زماني كه اين محور بر اساس برنامه ريزي هاي سياسي و هدف هاي اقتصادي و . . . باشد و بر خلاف واقعيت اجتماعي القاء ناميده مي شود. محورهاي القاء بر اساس نوع تبليغات تعيين مي شود. در تبليغات سياسي , اين محورها محورهاي سياسي هستند.
2) محمل القاء: عامل توجه محور القاء است . مجموعه دلايلي كه براي تنفيذ محور القاء ذكر مي گردد و منطقي كه به استخدام اين هدف در مي آيد. محمل ناميده مي شود.
3) سوژه القاء: كليه واقعيت هايي است كه به مناسبت آنها و يا به بهانه آنها و يا بوسيله آنها تبليغات القايي حركت مي كند. سوژه القاء بر اساس نوع تبليغات مي تواند حوادث اجتماعي فرهنگي و . . . باشد. سوژه القاء سبب مي شود , محور القاء به گونه اي نامحسوس تكرار شود و به صورت واقعيتي غير قابل انكار در آيد.
ج- شيوه هاي القاء
1) فضاسازي:
الف: مبهم ساختن قضيه روشن
ب: ايجاد تغييرات مطلوب و تئوريزه كردن قضيه با استفاده از زمينه جديد
ج: رفع ابهام
2) استناد مجازي : عبارتست از اتكاء به اسناد غير قابل بررسي و تحقيق , نظير استناد به نقل قول ها
3) القاء در ابهام
4) القاء مضاعف
5) استناد مكرر
6) نام گذاري معكوس : براي مثال كلمه استعمار در خصوص به سلطه كشيدن ضعيف كشورهاي توسط كشورهاي بزرگ و يا اطلاق لفظ تروريسم در مورد مبارزات مردم فلسطين در برابر اشغالگران صهيونيست.
7) القاء نتيجه اي
8) دقت نمايي : منظور ارائه دقت و بي طرفي در حين القاي پيام غير واقعي است.


















نتيجه گيري
طراحي و اجراي عمليات رواني برنامه اي نيست كه بتوان به صورت مقطعي و كوتاه مدت به آن پرداخت. طراحي دقيق و كامل عمليات رواني متضمن بكارگيري علوم مختلفي چون روان شناسي اجتماعي, جامعه شناسي و . . . است. در همين راستا و در زمينه اجراي آن بايد تمامي دستگاه هاي مرتبط در اين مورد به صورت هماهنگ عمل نمايند. زمان شناسي و بهره برداري صحيح از آن در عمليات رواني نقش عمده اي ايفا مي كند . بايد به صورت دايم محيط رواني يك كشور را مورد ارزيابي قرار داد, چرا كه از هر امكاني بايد در همان لحظه استفاده شود.
و در پايان بايد متذكر شد كه در اَشكال گوناگون عمليات رواني نبايد از چهار عامل پيا م دهنده , پيام گيرنده , زمينه پيام و ويژگي هاي پيام غافل شد, زيرا كه مبناي عمليات رواني عوامل فوق مي باشند.









كتابنامه
1- آقاكيانت , هرميك و ديگران , جنگ رواني و چگونگي شكل گيري آن , تهران : مركز پخش و مطالعات برنامه اي صدا و سيما 1370
2- آقايانس , محمد جواد , نفوذ , تهران: 1372
3- آلپورت و پستمن , گوردون و لئو , روان شناسي شايعه . ترجمه : ساعد دبستاني , تهران : انتشارات سروش 1372.
4- بوستاني , كوروش , (( تبليغات و جنگ رواني )), مجله صف , شماره 187, آذر 1374
5- جاوت و اودانل , گارث . اس و ويكتوريا , (( تبليغ و ترغيب )), ترجمه : احمد مير عابديني , فصلنامه رسانه , شماره 4 , زمستان 1372
6- جليلي . جزوه جنگ رواني , تهران : دانشكده اطلاعات
7- جمعي از نويسندگان , مجموعه مقالات اولين سمپوزيوم عمليات رواني . تهران: مركز مطالعات و سنجش برنامه اي صدا و سيما1372
8- جووت , گرت, (( ساختار تبليغات سياسي)), ترجمه: محبوبه ملك لو , فصلنامه رسانه , سال ششم . شماره 1, بهار 1374
9- چندلر , رابرت , يورش هاي تبليغاتي آمريكا در جنگ ويتنام , ترجمه : مصطفي ملكوتيان , تهران: انتشارات جهاد دانشگاهي دانشگاه تهران, 1372
10- حسيني , حسين , (( عمليات رواني در جنگ هاي شورشگري )), مجله سياست دفاعي , شماره 3و 4 , تابستان و پاييز 1372
11- دانشگاه امام حسين (ع) , مجله سياست دفاعي , شماره 14, 1374
12- رازقي, احمد , اهميت و ضرورت تبليغات , تهران , سازمان تبليغات اسلامي , 1370
13- رضايي , صديقه , تبليغات چيست؟ تهران : مركز مطالعات و سنجش برنامه اي صدا و سيما 1370
14- رضايي , محمد , تبليغات : (( جايگاه روش ها و عناصر اساسي تبليغ )), تهران , مركز مطالعات و سنجش برنامه اي صداو سيما 1375
15- رهبر , محمد تقي , پژوهش در تبليغ , تهران : سازمان تبليغات اسلامي 1371
16- زورق . محمد حسن مباني تبليغ تهران : انتشارات سروش 1368
17- ژاكو , پل . ت. تلقين بع نفس , ترجمه : محمود نوايي , تهران :انتشارات بامداد
18- ساواك , جزوه ساواك , كتابخانه معاونت 11.
19- سيف , علي اكبر , تغيير رفتار و رفتار درماني , تهران : نشر دانا:1374
20- شاپوريان , رضا مقدمه بر روان شناسي عمومي , تهران 1357.
21- شعار غفاري , پيروز , (( عمليات رواني )), فصلنامه رسانه , شماره1, 1373
22- شفچنكو, آركادي خداحافظ مسكو , ترجمه : فاطمه ترابي :نشر شباويز 1367
23- علوي پرويز , ارتباطات سياسي , تهران , نشر علوم نوين 1375
24- ل. مان ونرمان , اصول روانشناسي (1), ترجمه, محمود ساعتچي , تهران انتشارات امير كبير 1366.
استفاده از مطالب فوق الزام به درج آدرس وبلاگ و نویسنده مقاله هست